Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Konuya yakın kaynakların verdiği bilgiye göre Çin hükümeti, Avustralya’dan ABD’ye taşınırken sebebi bilinmeyen bir şekilde Hong Kong’a yönlendirilen F-35 savaş uçağı parçalarına el koydu. Süreç hakkında konuşan kaynaklar, kargo şirketi UPS’in Avustralya ordusuna ait bir F-35’e ait kanopi olarak adlandırılan kokpit camı ile silah bölmesi kapağını taşıdığını söyledi. İnceleme, tamir veya imha için mayıs ayı sonlarında ABD’ye gönderilen parçaların F-35 programının ana yüklenicisi olan Lockheed Martin üretimi olduğu belirtildi. Bloomberg’e konuşan kaynaklar, Çin tarafından el konulan parçaların radar dalgalarını emen ve radar izinin düşük görünmesini sağlayan özel bir boya ile kaplı olduğunu ifade etti.
ALINTI – Kaynakların aktardığına göre kargo uçağı ABD yolundayken Güney Kore’ye iniş yaptı ve ardından Hong Kong’a yönlendirildi. Uçağın Güney Kore’ye neden indiği, Hong Kong’a neden yönlendirildiği ya da parçaların kasıtlı mı yoksa bir hata sonucu mu rotasından saptığı henüz netleşmedi. Konuya ilişkin konuşan ve isim vermeyen yetkililer, Çin hükümetinin daha sonra bu parçalara el koyduğunu ve şu ana kadar iade etmediğini söyledi. Çin’in Washington Büyükelçiliği sözcüsü olaya ilişkin bir açıklama yapmazken, Pekin’deki Dışişleri Bakanlığı perşembe günü yaptığı açıklamada “durumdan haberdar olmadıklarını” belirtti.
‘ÇİNLİLERE KARŞI KARŞIYA OLDUKLARI ŞEY HAKKINDA FİKİR VEREBİLİR’
F-35A tipi uçağa ait parçaları taşıyan kargo uçağının Hong Kong’a yönlendirilmesinin ‘tesadüf’ olduğunu düşünmenin zor olduğunu ifade eden Havacılık fotoğrafçısı ve araştırmacısı Cem Doğut, olayın gerçekleştiği sürece dikkat çekerek “Parçalar Avustralya’dan Amerika’ya giderken Güney Kore’den Hong Kong’a gitmiş ve orada Çinliler tarafından el konulmuş. Eğer kargo normal rotasından çıkıp Hong Kong’a gittiyse bunun tesadüf olduğunu düşünmemiz pek mümkün olmaz.” dedi.
Kargo uçağında bulunan kanopi ve silah bölmesi kapağının F-35 uçaklarının düşük görünürlüğüne uygun olacak şekilde üretildiğine dikkat çeken Doğut, bu parçaların Çinli yetkililer tarafından incelenmesi halinde Pekin’in F-35 söz konusu olduğunda neyle karşı karşıya olduğuna dair fikir sahibi olabileceğini belirtti ve “Malzemeleri, kaplamaları ve üretim toleransları size bir fikir verecektir. Daha da önemlisi parçalarda radar emici malzeme varsa bu, onları Çin için çok daha hassas hale getirebilir.” şeklinde konuştu.
ALINTI – Çin’in el koyduğu belirtilen F-35 parçalarının uçağa ilişkin gizli tutulan tüm detayları açığa çıkarmayacağını ifade eden Doğut, “Birkaç parçadan uçağın tüm kabiliyetini, yapısını çözmek mümkün olmaz ama sizin için bir fikir verebilir. Bu sebeple Çin’in F-35’e ait parçaları ele geçirmiş olmasının ardından ‘F-35’in gizemi bitti’ gibi bir yorum yapmak çok abartı olacaktır.” yorumunu yaptı.
‘ESAS ÖNEMLİ OLAN ELE GEÇİRİLEN PARÇALARIN NE DURUMDA OLDUĞU’
Beşinci nesil uçakların en kritik ve en zorlayıcı parçalarından birisinin kanopi olduğunu ifade eden Doğut, savaş uçaklarındaki kokpit kısımlarının radar izini en çok artıran yerlerden birisi olduğuna dikkat çekerek “Burayı kapatan kanopinin malzemesi, yapısı ve özel kaplaması uçağın genel düşük görünürlük performansı ve özellikle kritik ön cephe açısından kritik öneme sahip olabilir. Bu anlamda bu parçanın incelenmesi Çin için çok öğretici olabilir ve onlara yeni yetenekler kazandırabilir.” dedi.
F-35’in silah bölmesi kapağının ise gövdedeki en büyük parçalardan biri olduğu bilgisini paylaşan Doğut, silah bölmesi kapağının yapısı, malzemesi ve üstündeki radar emici malzemenin içeriğinin Çin için büyük kazanım olabileceğini vurguladı. Doğut, tüm bu ihtimallerin ele geçirilen parçaların mevcut kondisyonuna bağlı olduğuna dikkat çekerek “Tabii bütün bunlar bu parçaların sağlam ve bozulmamış olduğunu kabul edersek geçerli. Bu parçalar aldıkları hasar yüzünden imha ya da değişim için gönderilmiş olabilir. Malzemelerin genel durumu kendileri kadar önemli.” şeklinde konuştu.
‘SİSTEM SİZİ MİNİMUM YEDEK PARÇAYLA ÇALIŞTIRIYOR’
F-35 savaş uçaklarının ALIS ve ODIN isimli özel yazılım sistemleriyle çalıştığını hatırlatan Doğut, bu sistemlerin savaş uçaklarının bakım, lojistik, görev planlaması ve tedarik zincirini yöneten dijital altyapı ve yazılım sistemleri olduğunu söyleyerek sistemin çalışma mantığını “Bu sistemlerle lojistik altyapının kolaylaştırılması hedeflenirken parçaların güvenliği nedeniyle eski parçalar sizde kalamıyor. Tüm bu sistem zaten kullanıcı ülkelerin minimum yedek parça ile görev yapmasına olanak sağlamak için kurulmuştu.” sözleriyle açıkladı.
F-35 savaş uçağı bakımlarının her yerde yapılamadığını dile getiren Doğut, “Uçağa ait parçaların bakımları daha önceden belirlenen bakım merkezlerinde yapılıyor. Elinizde yedek parça bulunabilir ama arızalı ya da hasarlı parçaların tamiri/değişimi ve hatta imhası bu özel merkezlerde yapılmakta. O yüzden bu parçaların Amerika’ya gönderilmesi F-35 programının sahip olduğu rutin bir süreç.” dedi. Cem Doğut, F-35 kullanıcısı ülkelerin ALIS ve ODIN sistemindeki bazı sıkıntıları daha önce dile getirdiğini söyleyerek bu husustaki en tartışmalı detayı “En büyük sorun uçakların uçuş verilerinin Amerika ile paylaşılması. Bu, sizin Hava Kuvvetlerinizin operational kabiliyetleri hakkında bir veri sağlıyor.” şeklinde açıkladı.
ALINTI – “Çin’in bu parçaları inceleyerek yeni yetenekler elde edip etmediğini anlamak tam olarak mümkün değil. Çin kabiliyetini artırmak için casusluk dâhil her türlü faaliyeti uzun yıllardır yapıyor. Daha önce F-35 savaş uçakları için de bunu yaptıklarına dair iddialar bulunuyor. Ancak mevcut durumun ne gibi artıları oldu ve bilmedikleri neleri öğrendiler bunu bilmek şu an için mümkün değil.” – Havacılık fotoğrafçısı ve araştırmacısı Cem Doğut
